boeken

Kinderen muzikaal maken; het staat op veel ouders hun wensenlijstje. Of het nu een verlangen is vanuit de eigen jeugd of omdat ze hun kind(eren) zo graag zien zingen, dansen of omdat ze overal ritmes op zien tikken. Muziek maken is leuk! Toch? En misschien doen jullie het al volop thuis en ben je eigenlijk op zoek naar een hulpmiddel om nog meer muziek te krijgen uit de kinderpiano, muziekmat, xylofoon, tonguedrum of setje muziekbellen. Maar waar te beginnen? In dit blog artikel deelt Zlata Ihou-Brouwer van MuziekMama haar kennis en expertise met ons inclusief heel veel praktische tips die je direct kunt toepassen.

Begint kinderen muzikaal maken bij noten leren lezen?

Wat mij betreft absoluut niet nee. Want net zoals een kind eerst jarenlang leert praten voordat het leert lezen en schrijven, mag muziek ook eerst klinken, bewegen en betekenis krijgen. Een kind hoeft niet eerst te weten hoe een noot op de notenbalk heet om een liedje te kunnen zingen, spelen of herkennen. Sterker nog: als we te vroeg beginnen met noten lezen, wordt muziek soms iets abstracts. Dan gaat het ineens over bolletjes, lijntjes en namen, terwijl muziek in de eerste plaats iets is wat je hoort, voelt en doet.

Daarom maakte ik Kinderliedjes in Kleuren: een boek met bekende Nederlandse kinderliedjes in kleur. Niet om noten lezen over te slaan, maar om kinderen en ouders juist een muzikale opstap te geven. Je volgt de kleuren, hoort wat je speelt, zingt mee en ontdekt stap voor stap dat elke kleur bij een toon hoort. Zo wordt kinderen muzikaal maken leuk!

Eerst zingen, dan spelen

De makkelijkste manier om met jonge kinderen muziek te maken, is door juist niet te beginnen bij een instrument. Begin met zingen. Dat hoeft niet mooi. Dat hoeft niet zuiver. Dat hoeft niet professioneel. Een kind heeft veel meer aan een ouder die zingt met plezier dan aan een perfecte opname.

Vanuit de baarmoeder is de stem van de moeder, het mooiste geluid voor een kind. Jij bent de favoriete rockster van je kindje. Schroom dus zeker niet om te zingen.

Kies een liedje dat je kind kent. Bijvoorbeeld Altijd is Kortjakje ziek, Slaap kindje slaap of In de maneschijn. Zing het eerst samen. Klap daarna de puls mee. Laat je kind wiegen, stappen, tikken of met een knuffel meebewegen. Pas daarna kun je het liedje gaan spelen.

Kinderliedjes in Kleuren

In Kinderliedjes in Kleuren staan de noten in gewone notatie, maar elke toon heeft ook een kleur. Daardoor hoef je als ouder niet eerst noten te kunnen lezen. Je kunt gewoon de kleuren volgen.

De kleuren horen bij de zeven tonen van de toonladder:
Do – rood
Re – oranje
Mi – geel
Fa – groen
So – lichtblauw
La – donkerblauw
Ti – paars
Do – weer rood, maar hoger

Deze reeks ken je misschien als: do re mi fa so la ti do.

Of, als je de gewone nootnamen gebruikt:
C – rood
D – oranje
E – geel
F – groen
G – lichtblauw
A – donkerblauw
B – paars
C – rood

Dat betekent: als je een instrument hebt waarop je de tonen C, D, E, F, G, A, B en C kunt vinden, kun je met de kleuren uit het boek spelen.

Waarom niet elk speelgoedinstrument vanzelf klopt

Veel speelgoed wordt verkocht als “muziekinstrument”, maar niet elk speelgoedinstrument is even geschikt om liedjes op te spelen. Soms zijn de tonen niet zuiver gestemd. Soms staan de kleuren niet in dezelfde volgorde als de muzieknoten. Soms begint een kinderpiano niet op C, maar op een andere toon. En soms heeft een muziekmat wel toetsen, maar zijn het meer geluidseffecten dan echte muzieknoten. Dat betekent niet dat je er niets mee kunt. Maar je moet wel even uitzoeken welke toets welke toon is.

Bij een gewone piano of keyboard is dat vrij makkelijk.

Zo vind je de C op een piano of keyboard

Kijk naar de zwarte toetsen. Die staan in groepjes van twee en drie. De C is altijd de witte toets links van een groepje van twee zwarte toetsen.

Dus:
zoek twee zwarte toetsen naast elkaar;
kijk naar de witte toets direct links daarvan;
dat is de C;
vanaf daar ga je omhoog op de witte toetsen: C, D, E, F, G, A, B, C.

In kleuren wordt dat:
C = rood
D = oranje
E = geel
F = groen
G = lichtblauw
A = donkerblauw
B = paars
C = rood

Als je wilt, kun je kleine gekleurde stickers op de toetsen plakken. Dan wordt een gewone kinderpiano ineens een kleurinstrument.

Let wel op: bij sommige speelgoedpiano’s of muziekmatten zijn er geen zwarte toetsen. Dan kun je de C niet herkennen aan het groepje van twee zwarte toetsen. Kijk dan of er letters bij de toetsen staan, bijvoorbeeld C, D, E, F, G, A, B. Staan die er niet bij, dan kun je een stemapparaatje of tuner-app gebruiken om te kijken welke toon klinkt. Je kunt ook op gehoor vergelijken met een online piano, maar dat is voor veel ouders wat lastiger.

Hoe gebruik je een kinderpiano of muziekmat bij het boek?

Stel: je hebt een kleine kinderpiano met acht of negen witte toetsen. Dan is de eerste vraag: begint deze op C? Als de toetsen C D E F G A B C zijn, dan kun je ze precies koppelen aan het boek. Je plakt of tekent dan de kleuren erop: rood – oranje – geel – groen – lichtblauw – donkerblauw – paars – rood.

Maar begint het instrument bijvoorbeeld op F of G, dan klopt de volgorde uit het boek niet zomaar vanaf de eerste toets. Dan moet je eerst de C zoeken, of het instrument is minder geschikt om de liedjes precies mee na te spelen.

Daarom is het handig om bij elk instrument even deze drie vragen te stellen:
– Staan er nootnamen op?
– Zit er een C op?
– Kun je vanaf die C omhoog spelen: C D E F G A B C?
Als het antwoord ja is, kun je het instrument meestal gebruiken met Kinderliedjes in Kleuren.

En hoe zit het met muziekbellen?

Muziekbellen zijn voor jonge kinderen vaak heel fijn, omdat elke bel maar één toon heeft. Je hoeft dus niet meteen op een klavier te zoeken. Een kind pakt gewoon de juiste kleur of de juiste letter. Bij goede diatonische muziekbellen set heb je meestal acht tonen: C D E F G A B C

Dat past precies bij de liedjes in het boek.

Je kunt de bellen op volgorde leggen van laag naar hoog. Daarna wijs je de kleuren in het boek aan en speelt je kind de bijpassende bel. Of jij speelt en je kind zingt. Of jullie verdelen de bellen: jij hebt rood en geel, je kind heeft groen en blauw.
Dat laatste is vaak heel leuk, want dan wordt muziek meteen samenspel. Je kind hoeft niet alles alleen te doen. Eén toon op het juiste moment spelen is al echt muziek maken.

Tonguedrum

Ook een tonguedrum kan heel geschikt zijn wanneer je kinderen muzikaal maken wilt en geeft een ontspannende klank, maar hier moet je goed opletten welke stemming het instrument heeft. Sommige tonguedrums staan in C majeur. Dan heb je vaak dezelfde tonen als in het boek: C D E F G A B C. Op veel tonguedrums staan cijfers of letters op de metalen tongen. Als er letters of cijfers op staan, kun je die koppelen aan de kleuren.

Bijvoorbeeld deze tongue drum van Tambu:
1 = C = rood
2 = D = oranje
3 = E = geel
4 = F = groen
5 = G = lichtblauw
6 = A = donkerblauw
7 = B = paars
8 = C = rood

Staan er cijfers op, dan moet je in het boekje of de handleiding van het instrument kijken welke cijfers bij welke noten horen. Vaak (zoals bij Tambu) is 1 de C, 2 de D, 3 de E, enzovoort. Maar dat is niet altijd zo, dus controleer het even. Heeft je tongue drum geen kleuren, dan kun je daar heel eenvoudig een eigen kleurkaartje van maken. Teken het instrument na, schrijf de nootnamen erbij en geef elke toon de kleur uit het boek. Dan ziet je kind meteen wat bij elkaar hoort. Of plak gekleurde stickers op het instrument.

Het enige lastige van een tongue drum is dat de tonen door elkaar zitten en dus niet van links naar rechts zitten, zoals op een notenbalk. Ook zijn de tonen niet kloksgewijs geordend. Aan de andere kant is het maken van deze koppeling wel prachtige breintraining voor je kind.

Moet mijn kind dan nooit noten leren lezen?

Jawel, dat kan later zeker. Maar noten lezen krijgt pas betekenis als een kind al muzikale ervaring heeft. Een kind dat liedjes kent, toonhoogtes hoort, ritme voelt en begrijpt dat muziek omhoog en omlaag kan gaan, zal later veel makkelijker snappen wat er op de notenbalk gebeurt. Dan is een noot niet zomaar een bolletje op een lijn. Dan is het een klank die je al kent.

Vergelijk het weer met taal. We leren een kind ook niet eerst letters lezen, voordat het mag praten. Eerst komen klanken, woorden, zinnen, verhalen, liedjes. Pas daarna komen letters en lezen. Deze hebben dan ook betekenis. Bij muziek werkt dat eigenlijk net zo. Als een kind niet toe is aan tekst lezen, is ze ook niet toe aan noten lezen. Haast je dus absoluut niet.

Eerst zingen.
Eerst luisteren.
Eerst bewegen.
Eerst spelen.
Daarna lezen.

Kinderen muzikaal maken als je zelf niet muzikaal bent

Veel ouders zeggen: “Ik ben niet muzikaal.” Maar vaak bedoelen ze eigenlijk: “Ik heb nooit geleerd hoe ik muziek moet lezen” of “Ik speel geen instrument.” Dat is iets anders. Je hoeft geen muzikant te zijn om je kind muzikaal te begeleiden. Je kunt samen zingen. Je kunt een ritme klappen. Je kunt een bel op het juiste moment laten klinken. Je kunt samen zoeken welke kleur bij welke toon hoort. En misschien ontdek je gaandeweg dat je muzikaler bent dan je dacht.

Begin klein. Kies één liedje. Leg alleen de tonen klaar die je nodig hebt. Zing eerst. Speel daarna langzaam de kleuren. Laat je kind meedoen, ook als het niet meteen “goed” gaat.

Kinderen muzikaal maken hoeft niet schools te zijn. Het mag speels, warm en onderzoekend.

Van kleur naar betekenis

In Kinderliedjes in Kleuren helpen de kleuren om liedjes te spelen. Maar kleuren kunnen nog meer doen. Ze kunnen kinderen ook helpen om de tonen te beleven.

Een rode Do voelt stevig.
Een gele Mi klinkt licht.
Een groene Fa kan geheimzinnig zijn.
Een blauwe So kan roepen door de lucht.
Een paarse Ti wil graag oplossen naar de hoge Do.

Dat idee komt terug in mijn andere boek: Het Muziekbos. Daar zijn de tonen geen abstracte noten, maar muzikale karakters. Do is een dwerg, Mi een zonfee, Fa een draak, So een windreus, La een eenhoorn en Ti een sterrenelf. Zo wordt muziek voor kinderen geen rijtje symbolen, maar een wereld waarin je kunt zingen, luisteren, bewegen en spelen. Maar daar vertel ik je binnenkort meer over 😉 .

Kinderen muzikaal maken, is het voor jou een wens? Zijn jullie al begonnen? En wat is jullie ervaring? Deel het gerust in een reactie onderaan dit blog artikel. Ook als je een vraag aan Zlata hebt.